PM2.5 ภาคขนส่ง การเผา และภาคเกษตร

กทม. หรือ ต่างจังหวัด ก่อ PM 2.5 ?
………..

ผมตั้งคำถามเพื่อชวนคิดแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ ให้มีการแก้ถูกทาง หรือทุ่มงบประมาณถูกที่ ลดผลกระทบกับคนที่ไม่ใช่ต้นเหตุ และช่วยกันรับผิดชอบต่อสังคม

เอาข้อมูลมาดูให้คิดตามกันครับ

  • วิเคราะห์ชนิดฝุ่น PM 2.5
    ที่กทม. เป็นฝุ่นที่มาจากอะไรบ้าง?
    กรมควบคุมมลพิษ และ AIT ทำการศึกษาฝุ่น PM2.5 ใน กทม. พบว่า มาจาก
    -ไอเสียรถดีเซล 26%
    -การเผาชีวมวลเผาของเสีย 31%
    -ฝุ่นทุติยภูมิหรือฝุ่นละอองในอากาศที่เกิดจากปฎิกิริยาทางเคมีของฝุ่นต่างๆในอากาศมักมีธาตุซัลเฟตและไนเตรต 18%
    -จากโรงงาน 5%
    -ฝุ่นผงดิน 6%
    -ไอเกลือทะเล 3%
    -ไม่ทราบที่มา 12 %
    (เคยพบมาจากเผาน้ำมัน 7% )
  • PM 2.5 ที่ฮ่องกง
    พบว่า มาจากการเบรคการเสียดสีของยานยนต์ 29%
    เผาชีวมวลเผาของเสียต่างๆ 23% ฝุ่นทุติยภูมิละอองในอากาศ 27% ไอทะเล 6% ไอเสียรถยนต์ 10% ฝุ่นโรงงาน 4% ( sciencedirect.com)
  • เปรียบเทียบ 2 เมืองใหญ่ฟันธง ตรงกัน ต้นเหตุราว 60% มาจากรถยนต์ คือทั้งการปล่อยไอเสีย และลดการเสียดสีจากรถที่วิ่งอยู่ในกทม. และการเผาทุกประเภทไม่ว่า ขยะ ยางรถ หุงต้มและเผาทางการเกษตร
    จึงโฟกัสมาที่ 2 แหล่งนี้
  • เผาเกษตรในต่างจังหวัด ใช่ต้นเหตุของ PM2.5 กทม.หรือ ?
    จากข้อมูลกรมควบคุมมลพิษ ปี2559-2562 พบว่าเดือนที่กทม.มี PM2.5 เกินมาตรฐาน คือเฉพาะ เดือน ธันวาคม-มีนาคม ขณะที่ขอนแก่นพบเกินมาตรฐานในเดือน กุมภาพันธ์-มีนาคม
    กาญจนบุรี พบเกิน เดือน มกราคม-มีนาคม
    รวมๆ เป็นช่วงปลายหนาวต่อต้นแล้ง
  • กิจกรรมทางการเกษตรต่างจังหวัด ช่วง ธันวาคม-มีนาคม ทำอะไรกัน?
    ในภาคกลาง ช่วง พฤศจิกายน- ธันวาคม จะเป็นฤดูเก็บเกี่ยวข้าว และ จะมีการเริ่มปลูกข้าวต่อเนื่องไปจนถึงกุมภาพันธ์ มีพื้นที่ประมาณ 1.1 ล้านไร่ (สำนักชลประทานที่10)
    การเผาซังข้าวจึงเกิดในช่วงก่อนปลูก เหตุผลมาจากเพื่อให้เตรียมดินได้สะดวก ซังข้าวไม่ติดจานรถไถ การเผาทำให้ธาตุอาหารสูญเสียไป แต่ทำมีการกำจัดให้โรคแมลงได้ส่วนหนึ่งอีกทั้งขี้เถ้าช่วยให้ดินลดความเป็นกรด
    การเผาใบอ้อย ฤดูเก็บเกี่ยวอ้อยคือ กลาง พฤศจิกายน- มีนาคม การเผาอ้อยจะเผาก่อนเก็บและก่อนปลูก เพื่อการลดต้นทุนการเก็บเกี่ยวทำให้เกี่ยวได้เร็วส่งโรงงานก่อนที่โรงงานจะปิดการรับซื้อ(ปิดช่วงหีบน้ำตาล) แต่ละปีจะมีพื้นที่ปลูกราว 11.5 ล้านไร่ ผลผลิตประมาณ 100-130 ล้านตัน (สมาคมอ้อยและน้ำตาล)

สรุปก็คือ ช่วงเผาฟางข้าวและเผาอ้อย ตรงกับช่วงที่มี PM2.5 สูงใน กทม. จึงน่าจะเกี่ยวข้องกัน

ลมพาฝุ่นจากต่างจังหวัดเข้า กทม.หรือไม่?
การที่ฝุ่นจากต่างจังหวัดจะเข้ามาสู่ กทม.ต้องอาศัยลมพัดมา คือ ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ พัดจากเหนือ อิสาน เข้า กทม. ลมนี้มาตั้งแต่เดือน ตุลาคม -มีนาคม ก็เป็นช่วงเดียวกับที่ปริมาณฝุ่น กทม. มีมาก
เหตุผลจึงดูจะรองรับกัน

ฤดูฝน ฤดูแล้ง มีผลหรือไม่?
จากแหล่งข้อมูลเดียวกัน มาดูว่าฤดูฝน – แล้ง ต้นเหตุฝุ่น กทม. มาจาก ไหนมากกว่ากัน
-ฝุ่นไอเสีย ฝน 28% แล้ง 24%
-ฝุ่นเผา ฝน 25 % แล้ง 37%
-ฝุ่นทุติยภูมิ ฝน 21% แล้ง 16 %
-ฝุ่นโรงงาน ฝน 5% แล้ง 4 %
-ฝุ่นดิน ฝน 8% แล้ง 4%

ข้อนี้ดูจะย้อนแย้งข้อมูลข้างต้น กล่าวคือ
ในหน้าฝน ฝุ่นมาจากรถยนต์เพิ่มขึ้น 4% และ หน้าฝนภาคเกษตรมีการเผาน้อย แต่ฝุ่น กทม.ยังมีส่วนประกอบมาจากแหล่งรถยนต์ ฝุ่นทุติยภูมิ และแหล่งอื่นถึง 75% จากการเผา มีเพียง 25% และจากข้อมูลฝุ่นช่วงหน้าแล้ง ซึ่งเกษตรนิยมเผาทางการเกษตร พบว่าตัวเลขสัดส่วนฝุ่นจากการเผาเพิ่มมาจากหน้าฝนเท่ากับ 12 % (เฉพาะ pm2.5)
จึงอาจเป็นไปได้ว่า ฝุ่นจากการเผาทางการเกษตรจากต่างจังหวัดที่ส่งผลมาใน กทม ช่วง ธันวาคม-มีนาคม อาจมีสัดส่วนเพียง 12% ก็อาจเป็นได้

เกษตรกรเผาอ้อย ไม่ทำให้เกิด PM 2.5 ในสระบุรี (และกทม.?)
………..

กรมควบคุมมลพิษ รายงานสถานการณ์ PM 2.5 ตลอดทั้งปีสูงที่สุดคือที่จังหวัดสระบุรี ในตำบลหน้าพระลาน  และธนบุรี ในกรุงเทพมหานคร
ใน ปี 61 ของ จ.สระบุรี โดยเฉพาะ ต.หน้าพระลาน อ.เฉลิมพระเกียรติ มีจำนวน วันที่ฝุ่นละอองเกินค่ามาตรฐาน 165 วัน จากการตรวจวัด 362 วัน 

ผลการศึกษาวิจัยของกรมควบคุมมลพิษ ระบุว่า แหล่งกำเนิดหลักของฝุ่นละอองในพื้นที่ตำบลหน้าพระลานมีสาเหตุหลักมาจากถนนและการจราจรมากที่สุดถึงร้อยละ 41 โรงโม่บดหรือย่อยหินร้อยละ 35 และโรงงานปูนขาว/โรงงานปูนซีเมนต์ร้อยละ 21

“ไม่เกี่ยวกับเผาทางการเกษตรเลย”

หยิบข้อมูลมาเล่า เพื่อไม่อยากให้ใครโยนความผิดมาที่ภาคเกษตร เมื่อการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ยังบอกว่าฝุ่นสระบุรีมาจากรถและโรงโม่หิน ผมจึงยังไม่เชื่อว่า PM2.5 ใน กทม. จะมาจากการเผาอ้อยหรือเผาซังข้าวในต่างจังหวัด แต่น่าจะเป็นมลพิษที่ก่อขึ้นใน กทม. เอง

ถ้าผลวิเคราะห์เป็นอย่างที่ผมว่าจริง การกำหนดมาตรการที่จะเป็นผลเสียต่อเกษตรกรต่างๆ ก็จะไม่เป็นธรรม และจะซ้ำเติมในภาวะสินค้าเกษตรตกต่ำ

ถ้าได้ผลการวิเคราะห์ทางของแลปในแหล่งอื่นๆในต่างจังหวัด น่าจะยืนยันได้

ถึงตอนนี้ผมจึงเสนอการแก้ PM2.5 กทม. และคำนวณตัวเลขกลมๆ ถึงน้ำหนักที่ต้องทำ มี ดังนี้
PM2.5 ประมาณ 60-70 % คน กทม. ก่อมาเอง จึงต้องเปลี่ยนพฤติกรรมตัวเอง
-แก้ปัจจัยหลักคือการลดปริมาณการใช้รถยนต์ (ลด 30%)
-ลดเผาทุกชนิด เช่น ขยะสังเคราะห์และขยะอินทรีย์ (ลด 20 %)
-ควบคุมฝุ่นจากการก่อสร้างต่างๆ (ลด 5%)
-ควบคุมการปล่อยควันของโรงงาน (ลด 5%)

PM2.5 ประมาณ 10-20 % สันนิษฐานว่ามาจากการเผาเกษตรในต่างจังหวัดช่วงหน้าแล้ง แนวทางแก้คือ
-เผาซังข้าว เผาอ้อย ต้องจัดหาเครื่องจักรกลเก็บฟางที่ทันสมัย มาเก็บใบอ้อย และข้าว และมีค่ารับจ้างเก็บในราคาถูก อาจส่งเสริมให้เอกชน หรือ สหกรณ์ลงทุนเครื่องมือเก็บฟาง
และควรทำให้เกษตรกรหันมาเก็บฟางไว้ใช้ หรือชุมชนทำธนาคารฟางเพื่อการเลี้ยงสัตว์ซึ่งจะเห็นทุกปีในช่วงน้ำท่วมที่รัฐบาลต้องใช้งบในการแจกฟางแก่ชาวบ้าน ซึ่งเป็นการแก้ปัญหาที่ไม่ยั่งยืน
(ดูตัวอย่างการเก็บฟางของเกาหลีในภาพ)
-เผาป่า และ อื่นๆ ใช้วิธีให้หน่วยงานในท้องถิ่นรณรงค์ร่วมกับชุมชน

PM2.5 เกิดตามธรรมชาติ 10-20 % อันนี้จัดการไม่ได้ ต้องช่วยกันรักษาโลกนี้ให้มีสีเขียวมากๆ และ สร้าง กทม. ให้เพิ่มพื้นที่สีเขียว

กรมควบคุมมลพิษ แนะนำว่า
ปรับปรุงมาตรฐานน้ำมันเชื้อเพลิงเป็น Euro 5/6 พ.ศ. 2566
ปรับปรุงมาตรฐานรถยนต์เบนซินเป็น Euro 5/6
ปรับปรุงมาตรฐานรถดีเซลขนาดเล็กเป็น Euro 5/6 พ.ศ. 2566/2572
ปรับปรุงมาตรฐานรถดีเซลขนาดใหญ่เป็น Euro 5/6 พ.ศ. 2569/2575
เร่งรัดการใช้มาตรฐาน Euro 5/6 และทดแทนรถเก่าด้วยรถมาตรฐาน Euro 5/6
บูรณาการมาตรการควบคุมมลพิษจากรถยนต์และมาตรการลดก๊าซเรือนกระจก. ลดการเผาในที่โล่ง. ปรับปรุงมาตรฐานเตาที่ใช้เชิงพาณิชย์และในครัวเรือน

บทความโดย ธัชธาวินท์ สะรุโณ


เอกสารอ้างอิง:
กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. 2561. โครงการศึกษาแหล่งกำเนิดและแนวทางการ จัดการฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน ในพื้นที่กรุงเทพและปริมณฑล

กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. 2562. แผนปฏิบัติการ ขับเคลื่อนวาระแห่งชาติ การแก้ไขปัญญามลพิษด้านฝุ่นละออง

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s