รำแดงโมเดล

“รำแดงโมเดล ต้นแบบการพัฒนาการผลิตพืชตามศาสตร์พระราชา”
ธัชธาวินท์ สะรุโณ บุญพา ชูผอม ชนินทร์ ศิริขันตยกุล ดิเรก พรหมรักษา ชัชญ์นนท์ เต็มนา พิมาภรณ์ แก้วสวัสดิ์ ชุติมา ยกย่องสกุล กาญจน์เศรษฐ์ เสมรอด รุ่งทิพย์ ใหมคง ศศิกานต์ สุขเล็ก
สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 8 สงขลา กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ปัญหาความยากจนและขาดความสามารถในการจัดการผลิตทางการเกษตรให้พึ่งตนเองได้ เป็นประเด็นที่รัฐบาลนำมากำหนดนโยบายการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก โดย สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่8 สงขลา ได้ทำการวิจัยและพัฒนาการจัดการผลิตพืชที่ยั่งยืนโดยใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ที่ตำบลรำแดง อำเภอสิงหนคร จังหวัดสงขลา ระหว่างปี 2559-2563 โดยมีเป้าหมาย คือ การพัฒนาการผลิตพืชให้ชุมชนสามารถพึ่งตนเองได้เพิ่มขึ้น จากเดิมที่เกษตรกรมีปัญหาเรื่องรายได้ต่ำจากอาชีพหลักคือการปลูกข้าว และตาลโตนด รวมทั้งเกษตรกรขาดโอกาสในการพัฒนาเนื่องจากชุมชนยังไม่เข้มแข็ง
การวิจัยเป็นการพัฒนาการผลิตพืชทั้งระบบในพื้นที่อย่างเป็นองค์รวม เพื่อนำไปสู่การปรับปรุงความเป็นอยู่ของเกษตรกรให้เกิดความพอเพียงและยั่งยืนตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงทั้งในระดับชุมชนและครัวเรือน การวิจัยใช้แนวทางการวิจัยเชิงบูรณาการแบบองค์รวม (Holistically Integrative Research : นงนภัส คู่วรัญญู เที่ยงกมล,2551) คือผสมผสานการวิจัยหลายรูปแบบ ทั้งทางด้านการวิจัยทางด้านเกษตรศาสตร์ (On Farm Research) คือการพัฒนา ทดสอบ และการพัฒนาต้นแบบเทคโนโลยีการผลิตพืช การจัดระบบการผลิตพืช การจัดการฟาร์ม และการวิจัยทางสังคมศาสตร์ คือการวิจัยเชิงสำรวจ (survey research) และการวิจัยเชิงคุณภาพตามแนวทางการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) ที่มีวงจรการวิจัยเริ่มจากการวินิจฉัยปัญหาแบบมีส่วนร่วม วางแผน ปฏิบัติ การสังเกต และประเมินผลกิจกรรม อย่างเป็นวงจรหมุนเวียนหลายๆ ครั้งจนกว่าจะได้คำตอบในการแก้ปัญหา ผสมผสานกับกระบวนการพัฒนาตามแนวทาง 4 เสาหลักสู่ความพอเพียง (กรมวิชาการเกษตร, 2557) โดยมีเนื้อหาสาระสำคัญคือการนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มาใช้ในกระบวนการขับเคลื่อนการวิจัยและพัฒนา และการเคลื่อนไหวทางสังคม (social movement) โดยจัดเวทีวิจัยสัญจร โดยมี 4 การทดลอง คือ 1) ระบบการจัดการผลิตพืชเศรษฐกิจชุมชน โดยการพัฒนาและทดสอบระบบการปลูกพืชและเทคโนโลยีที่เหมาะสม ระบบที่ 1 การปลูกพืช ถั่วเขียว-ปอเทือง-ข้าว ระบบที่2 การปลูกพืชในพื้นที่ปรับสภาพนาเป็นร่องสวน 2) การพัฒนาต้นแบบการจัดการผลิตพืชผสมผสาน 9 กลุ่มพืช 3) พัฒนาต้นแบบระบบการจัดการผลิตพืชแบบประณีตที่ยั่งยืนในพื้นที่ฟาร์มขนาดต่างๆ 4) พัฒนาตัวชี้วัดการผลิตพืชตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยประยุกต์ใช้เทคนิคการวิจัยแบบเดลฟาย (Delphi ethnographic research)
ผลการวิจัย ได้สรุปเป็นเทคโนโลยีการผลิตพืชที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ และได้กระบวนการพัฒนาชุมชนเกษตรที่พึ่งตนเองได้ คือ “รำแดงโมเดล ต้นแบบการพัฒนาการผลิตพืชตามศาสตร์พระราชา” เป็นรูปแบบการพัฒนาการผลิตพืชที่ยั่งยืนโดยใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ที่ประกอบด้วย 4 เสาหลักคือ
1) การพัฒนาชุมชนเข้มแข็งและชุมชนต้นแบบ มีการจัดตั้งกลุ่มเกษตรกรวิจัยการปลูกพืชตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง และพัฒนาต่อยอดเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปสินค้าเกษตรพรีเมี่ยมรำแดง เพื่อดำเนินธุรกิจกล้วยฉาบน้ำตาลโตนดรำแดง และอื่นๆ มีการเปิดร้านออนไลน์ใน lazada ชื่อร้าน premium ramdang เปิดการขายสินค้าในตลาดสัญจร เชื่อมโยงกับตลาดห้างสรรพสินค้า มีเกษตรกรที่เป็นต้นแบบต่างๆ เช่น การเลี้ยงแพะ ผักยกแคร่ ป่า 3 อย่างประโยชน์ 4 อย่าง เกษตรทฤษฎีใหม่ ไร่นาสวนผสม ฯลฯ เกษตรกรในโครงการวิจัยได้รับรางวัล GAP ดีเด่นระดับภาคของกรมวิชาการเกษตร เกษตรกรไร่นาสวนผสมดีเด่นจังหวัดสงขลาและระดับภาคของกรมส่งเสริมการเกษตร เกษตรกรดีเด่นสาขาปศุสัตว์ อาสาพัฒนาชุมชนดีเด่น รางวัลหมู่บ้านชีววิถีดีเด่น เป็นต้น และผลจากการพัฒนาชุมชนเข้มแข็งได้ทำให้หน่วยงานต่างๆ นำโครงการส่งเสริมเข้ามาร่วมกับกลุ่มเกษตรกรอีกมากมาย เนื่องจากเชื่อถือในความสำเร็จจากความเข้มแข็งของกลุ่มเกษตรกร
2) การพัฒนาการผลิตพืชผสมผสาน 9 กลุ่มพืช เพื่อความพอเพียงในการดำรงชีพ คือพืชอาหาร พืชรายได้ พืชสมุนไพรสุขภาพ พืชสมุนไพรป้องกันกำจัดศัตรูพืช พืชอาหารสัตว์ พืชอนุรักษ์ดินและน้ำ พืชอนุรักษ์พันธุกรรมท้องถิ่น พืชใช้สอย และพืชเชื้อเพลิง ที่ตอบสนองการดำรงชีพที่พอเพียง ทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม มีการพัฒนารูปแบบการทำการปลูกพืช คือในพื้นที่นา มีการปลูก ถั่วเขียว-ปอเทือง-ข้าว ที่ให้รายได้จากถั่วเขียว และปอเทืองบำรุงดิน มีการปรับสภาพนาเป็นร่องสวนปลูกไม้ผลและพืชผัก ที่ลดปัญหาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และสร้างรายได้ทั้งระยะสั้นและระยะยาว
3) การสร้างมูลค่าเพิ่มสินค้า ด้วยการรับรองมาตรฐานสินค้า GAP พัฒนาการผลิตกล้วยพรีเมี่ยมรำแดง แปรรูปกล้วย ฉาบน้ำตาลโตนดรำแดง เป็นสินค้าอัตลักษณ์ประจำถิ่น สร้างแบรนด์สินค้ารำแดง และเชื่อมโยงการตลาดนำการผลิตทั้งตลาดสัญจร ตลาดชุมชน ตลาดห้างสรรพสินค้า และตลาดออนไลน์
4) การเชื่อมโยงการพัฒนาการเกษตรกับภาคส่วนต่างๆ ได้แก่ บูรณาการกับการพัฒนาท้องถิ่น การจัดการศึกษานอกระบบ การท่องเที่ยวเชิงเกษตร และการพัฒนาด้านอื่นๆ ทำให้โครงการวิจัยนี้ได้รางวัลเลิศรัฐสาขาการบริหารจัดการภาครัฐแบบมีส่วนร่วม จากสำนักงาน กพร.


คำแนะนำในการนำไปขยายผลต่างพื้นที่

  1. มีการศึกษา วิเคราะห์พื้นที่ชุมชน ตามแนวทางการวิเคราะห์ระบบนิเวศเกษตร (agro-eco system analysis) เพื่อปรับการพัฒนาให้เหมาะสมกับเงื่อนไขของชุมชนทั้งกายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจ และสังคม
  2. ดำเนินการตามแนวทาง 4 เสาหลัก ของ “รำแดงโมเดล” โดยเริ่มที่การบูรณาการภาคส่วน และตั้งกลุ่มเกษตรกร
  3. การประเมินความสำเร็จการพัฒนา โดยการประเมินตาม “ตัวชี้วัดการผลิตพืชตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง”
  4. ความสำเร็จในการพัฒนา จะมีเงื่อนไขของการบูรณาการต่อยอดการพัฒนากับภาคส่วนต่างๆ ความเข้มแข็งของผู้นำกลุ่ม และการทำงานร่วมกับเกษตรกรอย่างใกล้ชิดอย่างน้อย 3 ปี

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s