“งานวิจัยเพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชนเกษตร กรมวิชาการเกษตร” ตอนที่ 1

สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร (สวพ.) มีบทบาทประการหนึ่งก็คือ ศึกษา วิจัย และพัฒนาพืช รวมทั้งทดสอบ1/เทคโนโลยีการเกษตร2/แบบมีส่วนร่วมกับเกษตรกร3/ เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่4/และการแก้ไขปัญหาของเกษตรกร5/
มีคำสำคัญที่ให้ความหมายและขอบเขตหน้าที่การวิจัยจะต้องนำมาผสมผสานกันให้ลงตัวตามหน้าที่ ดังนี้

1/ ศึกษา วิจัย และพัฒนาพืช รวมทั้งทดสอบ =การวิจัยใช้หลากหลายวิธีวิทยาทางการวิจัย : การวิจัยเชิงทดลอง (ค้นหา) เชิงพัฒนา (R&D) และเชิงทดสอบ (ปรับใช้) )
2/ เทคโนโลยีการเกษตร =วิจัยหลากหลายชนิดพืช หลายสาขาวิชา รวมทั้งเกษตรผสมผสาน : เชิงพืชเดียว และเชิงระบบ
3/ แบบมีส่วนร่วมกับเกษตรกร =วิจัยร่วมกับเกษตรกรเพื่อให้ได้ผลงานที่เหมาะสมกับผู้ใช้ประโยชน์ : งานวิจัยทางเกษตรคู่กับทางสังคม
4/ เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ =วิจัยภายใต้เงื่อนไขทาง กายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจ สังคม และอื่นๆ : เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา
5/ การแก้ไขปัญหาของเกษตรกร =วิจัยตามปัญหาที่เกิดขึ้น : ผลงานวิจัยสามารถแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น

ประวัติงานวิจัยในไร่นาเกษตรกร ของกรมวิชาการเกษตร
ยุคแรกๆ ของการพัฒนาการปลูกพืชของประเทศไทย ภายใต้หน้าที่ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พอจำแนกกรมที่มีบทบาทหลักในการนาพาการผลิตพืชของประเทศ ตามภารกิจได้ 2 กลุ่ม คือ กรมวิชาการเกษตร รับผิดชอบหลักด้านการค้นคว้าวิจัยเทคโนโลยีทางการผลิตพืช และกรมที่รับผิดชอบเรื่องการส่งเสริมการผลิตพืชของเกษตรกร โดยจะนำผลการวิจัยของกรมวิชาการเกษตรไปถ่ายทอดให้เกษตรกร เช่น กรมส่งเสริมการเกษตร และ กรมส่งเสริมสหกรณ์ เป็นต้น
ช่วงต้นทศวรรษของ พ.ศ. 2520 ได้มีการกล่าวถึงกันมากว่า ผลงานวิจัยไม่เป็นที่ยอมรับของเกษตรกร บ้างกล่าวว่า เพราะเกิดจากช่องว่างระหว่างนักวิจัยในศูนย์สถานี กับ เกษตรกรที่อยู่ตามชนบท จนมีการพูดกันติดปากว่า “เพราะเป็นหลวงถึงจะทาได้ เกษตรกรธรรมดาๆทำไม่ได้หรอก” หมายความ ว่าเทคโนโลยีที่นักวิจัยคิดค้นมาแนะนาเกษตรกรนั้น มีความยาก ซับซ้อน มีขั้นตอนมาก หาวัสดุยาก ต้นทุนสูง

การปรับตัวของระบบการวิจัยส่งเสริม จึงเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2525 กรมวิชาการเกษตรได้ตั้งหน่วยงานขึ้นมาใหม่ชื่อว่า “สถาบันวิจัยการทำฟาร์ม” ให้มีหน้าที่อยู่ตรงกลางระหว่างศูนย์วิจัย กับ เกษตรกร คือ มีหน้าที่นำผลงานวิจัยจากสถาบัน ศูนย์ สถานี ทาการพัฒนา ทดสอบ ปรับใช้ ให้เหมาะสมกับสภาพของเกษตรกรให้มากที่สุดก่อนที่จะนำไปถ่ายทอดให้กรมที่ทาหน้าที่สิ่งเสริม พร้อมกับได้ตั้งหน่วยงานขึ้นในภูมิภาคชื่อ “หน่วยวิจัยและพัฒนาระบบการทาฟาร์ม” มีกลุ่มงาน 3 กลุ่ม คือวิจัยและพัฒนาระบบเกษตรเขตน้าฝน กลุ่มวิจัยและพัฒนาระบบเกษตรเขตชลประทาน และกลุ่มวิจัยสภาพแวดล้อมพืชและนิเวศน์เกษตร
หลังจากนั้น 10 ปี กรมวิชาการเกษตรได้ปรับหน่วยงานอีกครั้ง โดยตั้ง เปลี่ยนโครงสร้างของสถาบันวิจัยการทาฟาร์ม มาตั้งใหม่เป็น สานักวิจัยและพัฒนาการเกษตร (สวพ) พร้อมกับเพิ่มบทบาทหน้าที่อื่นๆ ขึ้นมาดังที่เห็นในปัจจุบัน

แนวความคิดการวิจัยพัฒนาและทดสอบเทคโนโลยีการผลิตพืช
แบบเกษตรกรมีส่วนร่วม

การวิจัยในไร่นา (On-Farm Research : OFR)
เพราะมีความแตกต่างระหว่างศูนย์วิจัยและพื้นที่เกษตรกร เทคโนโลยีที่คิดค้นในศูนย์วิจัยจึงจาเป็นต้องมาทำการทดสอบปรับใช้ให้เหมาะสมกับสภาพไร่นาเกษตรกรก่อนแนะนำให้เกษตรกรนำไปใช้ และต้องดำเนินการภายใต้การจัดการของเกษตรกร จึงจะทำให้ผลงานวิจัยหรือเทคโนโลยีนั้นได้รับการยอมรับและนาไปใช้ปฏิบัติได้ง่ายและรวดเร็ว
การวิจัยในไร่นาเป็นการวิจัยที่ดำเนินการด้วยการร่วมมืออย่างใกล้ชิดกับเกษตรกรภายใต้สภาพแวดล้อมและเงื่อนไขของชีวิตจริง การวิจัยจะค้นหาปัจจัยจากัดในการผลิต และทดสอบศักยภาพในการแก้ไขภายใต้ความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจ สังคม ในไร่นา โดยการวางแผนอาจเป็นการออกแบบและจัดการโดยทีมนักวิจัย หรือ ออกแบบโดยนักวิจัยและจัดการโดยการมีส่วนร่วมของเกษตรกร หรือร่วมกันออกแบบ และเกษตรกรดาเนินการทดลอง

หลักการของงานวิจัยในไร่นา
งานวิจัยในไร่นา จะมีลักษณะ 4 ประการที่เป็นข้อพิจารณาในการทางานวิจัย คือ ตัวเกษตรกร พื้นที่เกษตรกร บทบาทการมีส่วนร่วมของเกษตรกร และสภาพแวดล้อมของเกษตรกร
The Farmer : เกษตรกร จำแนกเกษตรกรที่มีระดับความแตกต่างของการถือครองทรัพยากร ปัจจัยการผลิต และความรู้ความสามารถ ซึ่งมีผลต่อเลือกการใช้เทคโนโลยีที่แตกต่างกัน
The Farmer’s Land : ที่ดินเกษตรกร การทดลองในพื้นที่เกษตรกรที่มีเงื่อนไขสภาพดินที่แตกต่างหลากหลาย ทั้งกายภาพและเคมี ขนาด การจัดการความสม่าเสมอ ความลาดเท และความอุดมสมบูรณ์ ซึ่งเป็นลักษณะที่แตกต่างกับในศูนย์วิจัย
The Farmer’s Involvement : บทบาทและการร่วมมือของเกษตรกร ถือเป็นส่วนสำคัญของการวิจัยทั้งระดับประสบการณ์ของผู้เข้ามามีส่วนร่วม ทั้งเกษตรกรหัวก้าวหน้าและเกษตรกรทั่วไป
ช่วงเวลาการมีส่วนร่วมตั้งแต่ขั้นตอนการวิเคราะห์ปัญหา กำหนดเทคโนโลยีที่มาทดสอบ ร่วมทดสอบ ร่วมสรุปและประเมินผล
และสัดส่วนการมีส่วนร่วมในขั้นตอนต่างๆ ระหว่างนักวิจัยและเกษตรกร เช่น ในขั้นตอนการวิเคราะห์ปัญหา 80:20 ขั้นตอนการทดสอบ 50:50 ขั้นตอนขยายการผลิต 20:80
นอกจากนั้นควรพิจารณาประเด็นบทบาท ในด้านการวางแผน และการปฏิบัติ
The Farmer’s Environment : สภาพแวดล้อมของเกษตรกร ได้แก่ กายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม โครงสร้างครอบครัว ความเชื่อ ลักษณะการรับเทคโนโลยี ชุมชน และอื่นๆ

ประเภทของงานวิจัยในไร่นาเกษตรกร
“Experimental OFR”
เป็นขั้นตอนแรกของการพัฒนาเทคโนโลยีหรือนาเทคโนโลยีจากศูนย์วิจัยมาใช้ในการแก้ปัญหาในพื้นที่เกษตรกร โดยมีลำดับของการดาเนินงานคือ
นักวิจัยจัดการ (researcher-managed trials)
นักวิจัยและเกษตรกรร่วมกันจัดการ (researcher/farmer-managed trials)
เกษตรกรจัดการ (farmer-managed trials)
กระบวนการนี้จะเกี่ยวข้องกับเงื่อนไขต่างๆในการผลิตพืช คือเงื่อนไขเชิงชีวภาพจะลดลงไปพร้อมกับบทบาทของนักวิจัย ขณะที่เงื่อนไขทางเศรษฐกิจสังคมและบทบาทเกษตรกรจะมีมากขึ้นตามลำดับ ความเหมาะสมของเทคโนโลยีในขั้นตอนนี้ยังเน้นในด้านการวัดผลทางชีวภาพและเทคนิค

“Developmental OFR”
เป็นกระบวนการวิจัยต่อจากการทดลองหาเทคโนโลยีที่เหมาะสม เป็นการวิจัยที่จะนำไปสู่การนาไปปฏิบัติจริงที่เหมาะสมกับระบบการทำฟาร์มของเกษตรกร เน้นการมีส่วนร่วมของนักวิจัย นักส่งเสริม และเกษตรกร นำไปสู่การขยายการผลิต การวัดผลเทคโนโลยีในขั้นตอนนี้เน้นที่การยอมรับของเกษตรกร

ตอนหน้าพบกับ แผนงานวิจัยการพัฒนาและทดสอบเทคโนโลยีการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตพืชที่เหมาะสมกับสภาพภูมิสังคมและเพื่อสร้างความเข้มแข็งแก่ชุมชนเกษตรกรรม

ธัชธาวินท์ สะรุโณ
………………………………..
อ้างอิง
http://samrancom.com/parforoard.pdf
สานักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ. 2559. คู่มือการจัดทาข้อเสนอการวิจัย
เอกสารอ้างอิง : FAO . 1988. On-Farm Research. สืบค้นจาก:
http://www.fao.org/wairdocs/ilri/x5545e/x5545e08.htm
http://www.fao.org/wairdocs/ilri/x5545e/x5545e08.htm

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s