งานวิจัยเพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชน กรมวิชาการเกษตร ตอนที่ 2

“งานวิจัยเพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชน กรมวิชาการเกษตร”ตอนที่2

แผนงานวิจัย ” การพัฒนาและทดสอบเทคโนโลยีการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตพืชที่เหมาะสมกับสภาพภูมิสังคมและเพื่อสร้างความเข้มแข็งแก่ชุมชนเกษตรกรรม

“ในยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2560 – 2579) แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 (พ.ศ. 2560 – 2564) วาระการขับเคลื่อนประเทศไทย 4.0 ด้านการเตรียมคนไทย 4.0 และกรอบยุทธศาสตร์การวิจัยแห่งชาติ 20 ปี มีประเด็นที่สอดคล้องกันในเรื่องการสร้างความเข็มแข็งของสังคมภาคเกษตรในพื้นที่ภูมิภาคต่างๆของประเทศไทย เช่น การลดปัญหาความเหลื่อมล้ำ ลดความยากจน การสร้างความเข้มแข็งและเพิ่มความสามารถในการแข่งขันด้วยเทคโนโลยีให้กับเกษตรกรและสถาบันเกษตรกร โดยการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต การจัดการทรัพยากรทางการเกษตร การผลิตสินค้าที่มีคุณภาพมาตรฐานสินค้าระดับสากล และสอดคล้องกับความต้องการของตลาด เป็นต้น

แต่ปัญหาอุปสรรคในการพัฒนาเพื่อให้บรรลุเป้าหมายตามยุทธศาสตร์ข้างต้นนั้น พบว่า เกษตรกรรายย่อยในแต่ละภูมิภาคของประเทศไทย ในภาพรวมมีปัญหาการผลิตพืชที่คล้ายคลึงกัน คือ

ด้านราคาผลผลิตไม่มีเถียรภาพและมักตกต่ำ เนื่องจากมาผลกระทบจากระบบเศรษฐกิจโลกตกต่ำ การค้าส่งออกได้น้อย และเป็นความไม่สมดุลของปริมาณผลผลิตกับความต้องการตลาด

ด้านประสิทธิภาพการผลิตต่ำ ซึ่งขึ้นกับปัจจัยหลายประการ ได้แก่ ในด้านกายภาพ เกิดการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศที่ทำให้เกิดความเสียหายจากภัยธรรมชาติ สภาพดินเสื่อมโทรม น้ำขาดแคลน ด้านชีวภาพ เกิดการระบาดของศัตรูพืชและการจัดการศัตรูพืชที่ยังได้ผลไม่ดีเท่าที่ควร นอกจากทำให้ผลผลิตต่ำแล้วยังมีปัญหาสารเคมีตกค้างในผลผลิต สิ่งแวดล้อม และสุขภาพ

ด้านเศรษฐกิจสังคม มีปัญหาด้านความคุ้มค่าการลงทุนการผลิต ต้นทุนการผลิตที่สูง ทั้งในส่วนของวัสดุ แรงงานและการจัดการตลาดสินค้ายังขายสินค้าที่เป็นวัตถุดิบราคาต่ำ ความรู้ทักษะของเกษตรกรในการนำเทคโนโลยีใหม่มาใช้ให้เหมาะสม ความเข้มแข็งของชุมชน ตลอดจนวิถีการดำรงชีพที่พอเพียง เป็นต้น

โดยในช่วงปี 2559-2564 งานวิจัยในแต่ละภูมิภาคจะเน้นการแก้ปัญหาพืชบางชนิดที่สำคัญในดังนี้ คือ

-ถั่วเหลือง การผลิตลำไยอินทรีย์พืชทางเลือกอื่นๆ ในภาคเหนือตอนบน

-การผลิตพืชในพื้นที่นา พื้นที่ไร่ พื้นที่ดอน และพื้นที่สูง ภาคเหนือตอนล่าง

-การผลิตพืชในเขตลุ่มน้ำต่างๆในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน

-การปลูกอ้อยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง

-การผลิตไม้ผล พืชไร่ ในภาคกลางและตะวันตก

-การผลิตไม้ผลเพื่อการส่งออก ในภาคตะวันออก

-การผลิตพืชเศรษฐกิจและพืชร่วมในภาคใต้ตอนบน

-การผลิตพืชพืชเศรษฐกิจและพืชทางเลือกในภาคใต้ตอนล่าง

-การผลิตพืชในพื้นที่ชุ่มน้ำ

เพื่อแก้ปัญหาการผลิตพืชและยกระดับเกษตรกรตามเป้าหมาย จึงมีการวิจัยและพัฒนาหาเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับภูมิสังคมในแต่ละพื้นที่ โดยเน้นประเด็นการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตพืช เพิ่มคุณภาพ เพิ่มมาตรฐาน และเพิ่มมูลค่าสินค้า ทั้งนี้การวิจัยและพัฒนาในช่วงปี 2559-2563 ในแต่ละภูมิภาคได้มีการนำเทคโนโลยี ผลการวิจัยของกรมวิชาการเกษตร มาทดสอบ ปรับใช้ ให้เหมาะสมกับสภาพภูมิสังคมในแต่ละพื้นที่ ตลอดจนทำการพัฒนาเทคโนโลยีโดยการผสมผสานองค์ความรู้สมัยใหม่กับภูมิปัญญาท้องถิ่น

และการดำเนินการวิจัยต่อเนื่องใน ปี 2564 จะมีการนำ้วิธีการหรือเทคโนโลยีการเพิ่มประสิทธิภาพและแก้ปัญหาการผลิตพืชที่เหมาะสมกับท้องถิ่น พร้อมมีการทดลองการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ ถ่ายทอดเทคโนโลยี และประเมินผล ภายใต้การวิจัยและพัฒนาแบบชุมชนมีส่วนร่วมและสร้างชุมชนเกษตรที่เข้มแข็ง

แนวทางการดำเนินงานเพื่อให้บรรลุเป้าหมายทำการวิจัยและพัฒนาการจัดการผลิตพืชตลอดห่วงโซ่คุณค่า โดยการวิจัยจะต้องทำการวิจัยทางเกษตรและการวิจัยทางสังคมควบคู่กันไป กล่าวคือ

ใช้การวิจัยเชิงสำรวจ (survey research) เพื่อศึกษาค้นหาข้อมูลทางสังคม ใช้การวิจัยเชิงทดลองทางการผลิตพืช (experimental design) เพื่อการพัฒนาเทคโนโลยีในการผลิตพืช และใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) เพื่อให้เกิดกระบวนการมีส่วนร่วมในการพัฒนาเพื่อนำไปสู่การได้เทคโนโลยีที่เหมาะสมและมีความยั่งยืน โดยการวิจัยมีขั้นตอนการดำเนินงานเป็น 5 กิจกรรมสำคัญ คือ

การพัฒนาและทดสอบเทคโนโลยีการผลิตพืชแบบมีส่วนร่วมของชุมชน เป็นการนำผลงานวิจัยพื้นฐาน หรือ ประยุกต์ มาทำการพัฒนา ทดสอบ ปรับใช้ ให้เหมาะสมกับเงื่อนไขกายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจ สังคม ในแต่ละภูมิภาคของประเทศไทย

การพัฒนาเกษตรกร หรือสถาบันเกษตรกร เป็นการสร้างความเข้มแข็งของกลุ่มเกษตรกร ให้มีการรวมกลุ่ม พัฒนาความเป็นผู้นำ มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ตลอดจนมีการรวมกลุ่มเพื่อดำเนินธุรกิจ เช่น วิสาหกิจชุมชน หรือกลุ่มธรรมชาติ

การทดลองขยายผลงานวิจัย เป็นการนำวิธีการทดลองที่ได้ผลดีทำการทดลองขยายการผลิตในแปลงใหญ่ หรือขยายจำนวนพื้นที่ หรือขยายชุมชน เพื่อเป็นการศึกษาว่าหากมาการนำผลงานวิจัยไปใช้ต่างสภาพพื้นที่จะต้องมีการปรับเทคโนโลยีอย่างไรถึงจะเหมาะสมการถ่ายทอดเทคโนโลยี ดำเนินการใน 3 ลักษณะ คือ การอบรมดูงานในแปลงต้นแบบหรือชุมชนต้นแบบ การอบรมประชุมสัมมนาวิชาการ และการเผยแพร่ผลงานวิจัยในรูปแบบเอกสารหรือสื่อสารธารณะต่างๆ

การประเมินผลงานวิจัย เป็นการศึกษาการใช้ประโยชน์ ผลกระทบ และการยอมรับเทคโนโลยีของผู้ใช้

การวิจัยดำเนินการในพื้นที่ 8 ภูมิภาค คือ พื้นที่เกษตรกรภาคเหนือตอนบน ภาคเหนือตอนล่าง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง ภาคกลางและภาคตะวันตก ภาคตะวันออก ภาคใต้ตอนบน ภาคใต้ตอนล่าง และพื้นที่ผลิตพืชชุ่มน้ำในพื้นที่ภูมิภาคต่างๆของประเทศไทย รวม 14 แผนงานย่อย 37 โครงการ โดยการวิจัยแบบมีส่วนร่วมกับเกษตรกร ซึ่งจะมีการศึกษาสำรวจสภาพพื้นที่ เทคโนโลยี ปัญหาทางการผลิตตลอดห่วงโซ่ จากนั้นทำการวางแผนการทดลองหาเทคโนโลยีการผลิต โดยนำเอาผลงานวิจัยพื้นที่ ประยุกต์ มาทำการพัฒนา ทดสอบ ปรับใช้ ให้เหมาะสม โดยดำเนินการในพื้นที่เกษตรกรประมาณ 10 รายต่อการทดลอง ทั้งนี้จะมีการรวมกลุ่มเกษตรกรเพื่อให้สร้างความเข้มแข็งของชุมชน จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เมื่อได้เทคโนโลยีที่เหมาะสมเบื้องต้นก็จะทำการทดลองขยายผลหรือทดสอบต่างพื้นที่ให้ได้เทคโนโลยีที่เหมาะกับภูมิสังคมและถ่ายทอดสู่วงกว้างต่อไป

การวิจัยตอบสนอง Platform 4 การวิจัยและสร้างนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่และลดความเหลื่อมล้ำ Program 13 นวัตกรรมสำหรับเศรษฐกิจฐานรากและชุมชนนวัตกรรม และ Objective 4.1 เพิ่มขีดความสามารถของชุมชนท้องถิ่นในการพัฒนา การพึ่งตนเองและการจัดการตนเองบนฐานปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง Key Result – 1.1 เกิดนวัตกรรมชุมชน วิสาหกิจชุมชน เพื่อยกระดับรายได้ให้ชุมชน และ Key Result – 1.2 จำนวน smart community / ชุมชนนวัตกรรม มีความสามารถในการพัฒนา มีรายได้ และคุณภาพชีวิตดี พึ่งพาตนเองและการจัดการตนเองเพิ่มขึ้น จากการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตพืชที่เหมาะสมกับสภาพภูมิสังคมและเพื่อสร้างความเข้มแข็งแก่ชุมชนเกษตรกรรม ปี 2559-2564 รวม 37 โครงการ

โดยจุดเน้นของแต่ละโครงการจะทำการวิจัยเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตพืช คุณภาพผลผลิต มาตรฐานสินค้า เพิ่มมูลค่าสินค้าพืช และสร้างความเข้มแข็งของชุมชนเกษตรกรรม โดยการวิจัยและพัฒนาแบบมีส่วนร่วม ภายใต้เงื่อนไขความเหมาะสมของสภาพภูมิสังคมเกษตรกรในแต่ละภูมิภาค ซึ่งจะทำให้ได้ผลผลิต ผลลัพธ์ และผลกระทบ ดังนี้

ผลผลิต คือ บทความวิชาการ เป็นเอกสาร/หนังสือเล่ม 9 เล่ม แยกตามภูมิภาคต่างๆ 8 ภูมิภาค และเขตพื้นที่ชุ่มน้ำอีก 1 เขตพื้นที่ การประชุม/สัมมนาระดับชาติ มีการนำเสนอแบบปากเปล่าและแบบโปสเตอร์ 9 ครั้ง แยกตามภูมิภาคต่างๆ 8 ภูมิภาค และเขตพื้นที่ชุ่มน้ำอีก 1 เขตพื้นที่ ได้นวัตกรรมชุมชนเพื่อยกระดับรายได้ให้ชุมชนเป็นต้นแบบเทคโนโลยีระดับภาคสนาม 37 นวัตกรรม/เทคโนโลยี จาก 37 โครงการ การพัฒนากำลังคน เป็นนักวิจัยจากเกษตรกรในชุมชน 37 คน จาก 37 โครงการ การใช้ประโยชน์ด้านชุมชนและพื้นที่ ในการเพิ่มคุณภาพชีวิต 37 กลุ่มจาก 37 โครงการ การใช้ประโยชน์ด้านชุมชนและพื้นที่ ในการถ่ายทอดความรู้ 9 ครั้ง แยกตามภูมิภาคต่างๆ 8 ภูมิภาค และเขตพื้นที่ชุ่มน้ำอีก 1 เขตพื้นที่ และการใช้ประโยชน์ด้านชุมชนและพื้นที่ ในการฝึกอบรม/การจัดสัมมนา 9 ครั้ง แยกตามภูมิภาคต่างๆ 8 ภูมิภาค และเขตพื้นที่ชุ่มน้ำอีก 1 เขตพื้นที่

ผลลัพธ์ จากการดำเนินงานจะนำไปสู่ การลดต้นทุนการผลิตพืช 20% หรือเพิ่มผลผลิตพืช20% หรือเพิ่มรายได้รวม 20% และได้ชุมชนต้นแบบ 37 ชุมชน

ผลกระทบ ยกระดับเกษตรกร สู่ 4.0 สามารถแก้ปัญหาการผลิตพืชที่เกิดขึ้นในพื้นที่ สามารถปรับตัวและมีความสามารถในการแข่งขัน มีรายได้เพิ่มขึ้น ลดความยากจน ลดความเหลื่อมล้ำ และชุมชนมีความเข้มแข็งเกิดนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่และลดความเหลื่อมล้ำ ที่จะทำให้เกษตรกรมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น สามารถพึ่งพาตนเองได้ และเป็นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน ซึ่งผลผลิต ผลลัพธ์ ผลกระทบ มีความสอดคล้อง ตัวชี้วัดความสำเร็จ (OKR) ในภาพรวม คือการเพิ่มขีดความสามารถของชุมชนท้องถิ่นในการพัฒนา การพึ่งตนเองและการจัดการตนเองบนฐานปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง……………………………….

ติดตามตอนที่ 3 การวิจัยพืชในชุมชนของแต่ละภูมิภาค

ธัชธาวินท์ สะรุโณ ผอ.แผนงานวิจัย

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s