ฟ้าทะลายโจร สมุนไพรต้านโควิด

ฟ้าทะลายโจร

ธัชธาวินท์ สะรุโณ สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่8 สงขลา

กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ชื่อวิทยาศาสตร์       

Andrographis paniculata (Burm.f.) Wall. ex Nees

ชื่อวงศ์          ACANTHACEAE

ชื่อพื้นเมือง    ฟ้าทะลาย ฟ้าทะลายโจร  ซีปังกี หญ้ากันงู

ชื่อสามัญ       The Creat, Creyat Root, Halviva,

           Kariyat, Green Chiretta, Kreat

ลักษณะ        ไม้ล้มลุก สูง 30-60 เซนติเมตร ลำต้นเป็นสี่เหลี่ยม แตกกิ่งออกเป็นพุ่มเล็ก ใบ เดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่หรือใบหอก กว้าง 2-3 เซนติเมตร ยาว 4-8 เซนติเมตร สีเขียวเป็นมัน ดอก ช่อ ออกที่ปลายกิ่งและซอกใบ ดอกย่อยขนาดเล็กกลีบดอกสีขาว โคนกลีบดอกติดกัน ปลายแยกออกเป็น 2 ปาก ปากบนมี 3 กลีบ มีเส้นสีแดงเข้มพาดตามยาว ปากล่างมี 2 กลีบ  ผล ฝักสีเขียวอมน้ำตาล ปลายแหลม เมื่อผลแก่จะแตกออกเป็นสองซีก ดีดเมล็ดออกมาพื้นที่ที่พบในสวนฯ   

ฟ้าทะลายโจร มีสารเคมีประกอบอยู่หลายประเภท แต่ที่เป็นสาระสำคัญในการออกฤทธิ์ คือ สารกลุ่ม Lactone คือ

  1. สารแอดโดรกราโฟไลด์ (andrographolide)
  2. สารนีโอแอนโดรกราโฟไลด์ (neo-andrographolide)
  3. 14-ดีอ๊อกซี่แอนโดรกราโฟไลด์ (14-deoxy-andrographolide)

ภาพ ลักษณะต้น ใบ ดอก เมล็ด ฟ้าทะลายโจร

สายพันธุ์

มีความเหมาะสมหลายสายพันธุ์ พบว่าแต่ละสายพันธุ์ จะให้ผลผลิตจะแตกต่างกันไปตามสภาพพื้นที่ปลูก ฤดูกาลที่ปลูก ความอุดมสมบูรณ์ของดิน การจัดการต่างๆ เป็นต้น  จากข้อมูลงานวิจัยกรมวิชาการเกษตร ปรากฏดังนี้

สายพันธุ์พิษณุโลก(5-4) ทดลองที่จังหวัดพิจิตรให้ผลผลิตน้ำหนักสด และแห้ง  4,187  และ  960 กิโลกรัม/ไร่  ทดลองที่จังหวัดแพร่ให้ผลผลิต 911 และ  249 กิโลกรัม/ไร่ 

สายพันธุ์พิจิตร(4-4) ทดลองที่จังหวัดพิจิตรให้ผลผลิตน้ำหนักสด และแห้ง 3,880 และ  836 กิโลกรัม/ไร่ ทดลองที่จังหวัดแพร่ให้ผลผลิต 1,068  และ 274 กิโลกรัม/ไร่  

สายพันธุ์เชียงใหม่(4-4) ทดลองที่จังหวัดพิจิตรให้ผลผลิต น้ำหนักสด และแห้ง  3,778  กิโลกรัม/ไร่ และ 769 กิโลกรัม/ไร่ ทดลองที่จังหวัดแพร่ให้ผลผลิต 1,220  และ 331 กิโลกรัม/ไร่

สายพันธุ์ราชบุรี ทดลองที่จังหวัดพิจิตรให้ผลผลิตน้ำหนักสด และแห้ง  3,333 กิโลกรัม/ไร่ และ 775  กิโลกรัม/ไร่ ทดลองที่จังหวัดแพร่ให้ผลผลิต 732  และ 207 กิโลกรัม/ไร่

 ทั้ง 4 พันธุ์ให้ปริมาณแลคโตนรวม 6-16  กรัม/น้ำหนักแห้ง 100 กรัม

เตรียมกล้าและเตรียมแปลง

 โดยแช่เมล็ดฟ้าทะลายโจรในน้ำสะอาดทิ้งไว้ 6-24 ชั่วโมง นำเมล็ดไปเพาะ เมื่อเมล็ดงอกมีใบเลี้ยงจึงคัดแยกกล้านำมาปักชำในถาดหลุม เมื่อมีใบจริงคลี่บาน 6 ใบ นำลงแปลงปลูก เตรียมแปลงแบบยกแปลงสูงประมาณ 20 เซนติเมตร ปรับผิวแปลงให้สม่ำเสมอ ขุดหลุมปลูกขนาด 15 × 15 × 15 เซนติเมตร รองก้นหลุมด้วยดินผสมกับปุ๋ยคอก อัตรา 1 ตัน/ไร่  ปลูก1 ต้น/หลุม ใส่ปุ๋ยคอกอีก 1 ครั้ง หลังปลูก 2 เดือน อัตรา 1 ตัน/ไร่  หรือ สูตร 15-15-15 อัตรา 40 กิโลกรัม/ไร่  ให้น้ำประมาณ 48 ลิตร/ตารางเมตร หรือประมาณ 77 ลูกบาศก์เมตร/ไร่

ระยะปลูก

สามารถเลือกปลูกได้หลายระยะตามความเหมาะสมของการจัดการ โดยระยะ 30 × 30, 30 × 40 เซนติเมตร หรือ 30 × 60 เซนติเมตร ต้นจะมีความสูง 47-51 เซนติเมตร มีความกว้างทรงพุ่ม 24-43 เซนติเมตร ดอกบาน 50% เมื่ออายุ 74-88 วัน  ในแต่ละระยะปลูกให้ปริมาณผลผลิตต่อไร่ไม่แตกต่างกันมากนัก แต่จะให้ปริมาณแอนโดรกราโฟไลด์แตกต่างกัน คือ  30 × 60 เซนติเมตร ให้ปริมาณแอนโดรกราโฟไลด์ 6.98 กรัม/น้ำหนักแห้ง 100 กรัม ระยะปลูก 30 × 30 และ 30 ×40 เซนติเมตร ให้ปริมาณแอนโดรกราโฟไลด์ 4.83 และ 3.79 กรัม/น้ำหนักแห้ง 100 กรัม ตามลำดับ

การปลูกด้วยวิธปักชำ

ใช้ส่วนยอดหรือปลายกิ่งจะเหมาะสมที่สุด โดยจากการเปรียบเทียบ การใช้ส่วนปลายกิ่ง กลางกิ่ง และโคนกิ่ง มีเปอร์เซ็นต์การรอด 100, 89 และ 78 % ตามลำดับ มีการแตกกิ่งหลังปลูก 42 วัน มี  6, 5 และ 3 กิ่ง ตามลำดับ มีจำนวนใบต่อต้นเมื่ออายุ 42 วัน  20, 17 และ 13 ใบ ตามลำดับ ความสูง ต้น 32, 24 และ 20 เซนติเมตร ตามลำดับ พื้นที่ใบ 162, 127 และ 60 ตารางเซนติเมตร/ต้น ตามลำดับ  วันเริ่มออกดอก 27, 48 และ 62 วันหลังปลูก ตามลำดับ น้ำหนักแห้งใบ 0.5, 0.4 และ 0.2 กรัม/ต้น ตามลำดับ

ความต้องการแสงแดด

การปลูกแบบกลางแจ้งจะให้ผลผลิตดีกว่าในร่ม โดยจากการเปรียบเทียบการปลูกกลางแจ้ง จะให้ผลผลิตเฉลี่ยน้ำหนักแห้ง 959 กิโลกรัม/ไร่ ปริมาณนีโอแอนโดรกราโฟไลด์ 0.5 กรัม/น้ำหนักแห้ง 100 กรัม  การปลูกแบบพรางแสง 50-70% ให้ผลผลิต 437-506 กิโลกรัม/ไร่  ปริมาณนีโอแอนโดรกราโฟไลด์ 0.2-0.4 กรัม/น้ำหนักแห้ง 100 กรัม

ระยะการเจริญเติบโตและช่วงการเก็บเกี่ยว

 เก็บใบอ่อนช่วงก่อนออกดอกจะเหมาะสมที่สุด โดย ช่วงอายุ 14 -16 สัปดาห์หลังการหว่าน เป็นระยะการเจริญเติบโตทางลำต้น ระยะ 18 สัปดาห์เป็นระยะเริ่มออกดอก ระยะ 20 – 22 สัปดาห์ เป็นระยะออกดอกเต็มที่และเจริญเติบโตทางเมล็ด การเก็บเกี่ยวที่จะให้สาระสำคัญสูง คือระยะเริ่มออกดอกช่วง อายุประมาณ 18 สัปดาห์หลังหว่าน โดยใบอ่อนจะมีสารสำคัญสูงกว่าใบแก่

การเก็บเกี่ยว

เก็บส่วนยอดยาวประมาณ 25 เซนติเมตร จะให้ปริมาณแอนโดรกราโฟไลด์สูงสุด รองลงมาได้แก่ ใบ และกิ่ง ตามลำดับ  การเก็บเกี่ยวส่วนยอดยาว 25 เซนติเมตร ให้น้ำหนักแห้งสูงสุดเฉลี่ย 384 กิโลกรัม/ไร่ การเก็บเกี่ยวส่วนของกิ่ง 169 กิโลกรัม/ไร่ และการเก็บเกี่ยวใบให้น้ำหนักแห้ง 122 กิโลกรัม/ไร่

         ภาพ การขยายพันธุ์ฟ้าทะลายโจร โดยการใช้ส่วนต่างๆ มาปักชำ A ยอด B กลางกิ่ง C โคนกิ่ง

ที่มา: Purwodadi Botanic Gardens, Indonesian Institute of Sciences.

ภาพ ระยะการเจริญเติบโตของฟ้าทะลายโจร  (สัปดาห์หลังการหว่านเมล็ด)

ที่มา:  Scientific Reports | (2019) 9:16766 | https://doi.org/10.1038/s41598-019-52905-z

ยาฟ้าทะลายโจร แผนปัจจุบัน

ที่มาของสูตรยา ประกาศคณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ เรื่อง บัญชียาหลักแห่งชาติพ.ศ. 2562

รูปแบบยา     

แคปซูลชนิดแข็ง ตัวยาสำคัญ ผงจากส่วนเหนือดินของฟ้าทะลายโจร ที่มีสารสำคัญ total lactone โดยคำนวณเป็น andrographolide ไม่น้อย กว่าร้อยละ 6.0 โดยน้ำหนัก (w/w) และปริมาณ andrographolide ไม่น้อย กว่าร้อยละ 1.0 โดยน้ำหนัก (w/w)

 กรรมวิธีการผลิต ชนิดแคปซูลแข็ง

1) นำตัวยาสมุนไพรมาล้างทำความสะอาดตามความเหมาะสม แล้วผึ่งลมให้แห้ง

2) นำมาอบความร้อนด้วยอุณหภูมิ 40-45 องศาเซลเซียส นาน 4-6 ชั่วโมง หรือ จนกว่าจะแห้ง

3) นำสมุนไพรที่แห้งแล้วมาบดให้ละเอียด แล้วนำผงยามาผ่านแร่งเบอร์ 80-100

4) บรรจุผงยาลงแคปซูล แคปซูลละ 500 มิลลิกรัม แล้วนำมาบรรจุใส่ขวด

ข้อบ่งใช้

1) บรรเทาอาการท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เช่น อุจจาระเป็นมูก หรือมีเลือดปน

2) บรรเทาอาการเจ็บคอ

3) บรรเทาอาการของโรคหวัด (common cold) เช่น เจ็บคอ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ

ขนาดและวิธีใช้

1) บรรเทาอาการท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ รับประทานครั้งละ 1-4 แคปซูล วันละ 4 ครั้ง หลังอาหารและก่อนนอน

2) บรรเทาอาการหวัด เจ็บคอ รับประทานครั้งละ 3-6 แคปซูล วันละ 4 ครั้ง หลังอาหาร และก่อนนอน

คำเตือน

1) ห้ามใช้ในสตรีมีครรภ์ และสตรีให้นมบุตร

2) ห้ามใช้ในผู้ที่เคยแพ้ฟ้าทะลายโจร เช่น มีผื่น ปากบวม ตาบวม หน้าบวม

3) หากใช้ยานี้แล้วมีผื่น ปากบวม ตาบวม หน้าบวม ให้หยุดยาทันที และพบแพทย์

4) หากใช้ติดต่อกันเกิน 3 วัน แล้วไม่ดีขึ้น หรืออาการรุนแรงขึ้นระหว่างการใช้ยา ควรหยุดใช้และพบแพทย์

5) หากใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน อาจทำให้แขนขามีอาการอ่อนแรง

ขนาดบรรจุ

ยาแคปซูลชนิดแข็ง บรรจุขวดพลาสติกหรือขวดแก้วขวดละ 30, 40, 50, 60, 70, 80 และ 90 แคปซูล (น้ำหนักผงยาแคปซูลละ 500 มิลลิกรัม)

การเก็บรักษา เก็บในที่แห้ง ใส่ในภาชนะบรรจุปิดสนิท ป้องกันแสง

การควบคุมคุณภาพ ให้เป็นไปตามมาตรฐานวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปที่กำหนดในแต่ละกรณีและให้เป็นไปตาม มาตรฐานที่กฎหมายกำหนด


ตำรับยาฟ้าทะลายโจรแผนโบราณ

 1. ถ้าใช้แก้ไข้เป็นหวัด ปวดหัวตัวร้อน ใช้ใบและกิ่ง 1 กำมือ (แห้งหนัก 3 กรัม สดหนัก 25 กรัม) ต้มน้ำดื่มก่อนอาหารวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น หรือเวลามีอาการ

         2. ถ้าใช้แก้ท้องเสีย ท้องเดิน เป็นบิดมีไข้ ใช้ทั้งต้นหรือส่วนทั้ง 5 ของฟ้าทะลายโจร ผึ่งลมให้แห้ง หั่นชิ้นเล็ก ๆ ประมาณ 1 กำมือ (หนักประมาณ 3-9 กรัม) ต้มเอาน้ำดื่มตลอดวัน
        ตำรับยาและวิธีใช้

         1. ยาชงมีวิธีทำดังนี้     เอาใบสดหรือแห้งก็ได้ ประมาณ 5-7 ใบ แต่ใบสดจะดีกว่า  เติมน้ำเดือดลงจนเกือบเต็มแก้ว   ปิดฝาทิ้งไว้ประมาณครึ่งชั่วโมง หรือพอยาอุ่น แล้วรินเอามาดื่ม ขนาดรับประทานครั้งละ 1 แก้ว วันละ 3-4 ครั้ง ก่อนอาหาร, ก่อนนอน

          2. ยาเม็ด (ลูกกลอน) มีวิธีทำดังนี้    

คำอธิบาย: C:\Users\Lenovo\Downloads\485403.jpg เด็ดใบสดมาล้างให้สะอาดผึ่งในที่ร่ม ห้ามตากแดด ควรผึ่งในที่มีลมโกรก ใบจะได้ แห้งเร็ว   บดเป็นผงให้ละเอียด   ปั้นกับน้ำผึ้ง หรือน้ำเชื่อม เป็นเม็ดขนาดเท่าเม็ดถั่วเหลือง (หนัก 250 มิลลิกรัม) แล้วผึ่งลมให้แห้ง เพราะถ้าปั้นรับประทานขณะที่ยังเปียกอยู่จะขมมาก ขนาดรับประทานครั้งละ  4-10 เม็ด วันละ 3-4 ครั้ง ก่อนอาหาร, ก่อนนอน

         3.  แคปซูล มีวิธีทำคือ  แค๊ปซูล ที่ใช้ ขนาดเบอร์ 2 (ผงยา 250 มิลลิกรัม) ขนาดรับประทานครั้งละ 3-5 แคปซูล วันละ 3-4 ครั้ง ก่อนอาหาร ก่อนนอน

         4. ยาทิงเจอร์หรือยาดองเหล้า   เอาผงแห้งใส่ขวด แช่สุราที่แรง ๆ เช่น สุราโรง  40 ดีกรี ถ้ามีแอลกอฮอล์ ที่รับประทานได้ (Ethyl alcohol) จะดีกว่าเหล้า แช่พอให้ท่วมยาขึ้นมาเล็กน้อย ปิดฝาให้แน่น เขย่าขวดวันละ  1 ครั้ง พอครบ 7 วัน จึงกรองเอาแต่น้ำ เก็บไว้ในขวดให้สะอาดปิดสนิท รับประทานครั้งละ 1-2 ช้อนโต๊ะ (รสขมมาก) วันละ 3-4 ครั้ง ก่อนอาหาร

         5. ยาผงใช้สูดดม  คือเอายาผงที่บดละเอียด มาใส่ขวดหรือกล่องยา ปิดฝาเขย่าแล้วเปิดฝาออก ผงยาจะเป็นควันลอยออกมา สูดดมควันนั้นเข้าไป ผงยาจะติดที่คอทำให้ยาไปออกฤทธิ์ที่คอโดยตรง ช่วยลดเสมหะ และแก้เจ็บคอได้ดี วิธีที่ดีกว่านี้คือวิธีเป่าคอ กวาดคอ หรือรับประทานยาชง ตรงที่คอจะรู้สึกขมน้อยมาก ไม่ทำให้ขยาดเวลาใช้ ใช้สะดวกและง่ายมาก ประโยชน์ที่น่าจะได้รับเพิ่มก็คือ ผงยาที่เข้าไปทางจมูก อาจจะช่วยลดน้ำมูก และช่วยฆ่าเชื้อที่จมูกด้วย ขนาดที่ใช้ สูดดมบ่อย ๆ วันละหลาย ๆ ครั้ง ถ้ารู้สึกคลื่นไส้ให้หยุดยาไปสักพัก จนความรู้สึกนั้นหายไป จึงค่อยสูดใหม่

ข้อควรรู้เกี่ยวกับตำรับยา

       สารแอนโดรกราโฟไลด์ (Andrographolide) สารในต้นฟ้าทะลายโจร ละลายในแอลกอฮอล์ได้ดีมาก ละลายในน้ำได้น้อย ดังนั้นยาทิงเจอร์ หรือยาดองเหล้าฟ้าทะลายโจร จึงมีฤทธิ์แรงที่สุด ยาชงมีฤทธิ์แรงรองลงมา ยาเม็ดมีฤทธิ์อ่อนที่สุด

เอกสารอ้างอิง

จรัญ ดิษฐไชยวงศ์ และคณะ. 2553. วิจัยและพัฒนาการผลิตฟ้าทะลายโจรเพื่อเพิ่มผลผลิตและคุณภาพ.  

ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร. สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 2. แหล่งที่มา: https://www.doa.go.th/research/printthread.php?tid=236. วันที่สืบค้น 25 กรกฎาคม 2564

พรรณพิมล สุริยะพรหมชัย, จรัญ ดิษฐไชยวงศ์, สัจจะ ประสงค์ทรัพย์ และเสรี ทรงศักดิ์. 2555.  อิทธิพลของการ

ใส่ปุ๋ยต่อผลผลิตและปริมาณสารสำคัญของฟ้าทะลายโจร. แหล่งที่มา: http://lib.doa.go.th/multim/BB01568.pdf  วันที่สืบค้น 25 กรกฎาคม 2564

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา.มปป. ยาฟ้าทะลายโจร. แหล่งที่มา:

https://www.fda.moph.go.th/Herbal/SitePages/Document/herbref/2.%20%กลุ่มผลิตภัณฑ์ยาจากสมุนไพร%20ประเภทยาเดี่ยว/1.1.2.6.%20ยาฟ้าทะลายโจร.pdf วันที่สืบค้น 25 กรกฎาคม 2564

องค์การสวนพฤษศาสตร์.2555. ฐานข้อมูลพันธุ์ไม้.  แหล่งที่มา:

http://www.qsbg.org/Database/plantdb/mdp/medicinal-specimen.asp?id=703  วันที่สืบค้น 25 กรกฎาคม 2564

Nor EllizaTajidin Khozirah Shaari Maulidiani Maulidiani Nor Shariah Salleh Bunga Raya Ketaren &

Munirah Mohamad. 2019. Metabolite profling of Andrographis paniculata (Burm. f.) Nees. young and mature leaves at diferent harvest ages using 1 H NMR-based metabolomics approach Scientific Reports | (2019) 9:16766 | https://doi.org/10.1038/s41598-019-52905-z

Purwodadi Botanic Gardens, Indonesian Institute of Sciences. 2018. Effect of nodes position on

the growth and yield of stem cutting of Sambiloto (Andrographis paniculata) SOLIKIN Manuscript received: 29 June 2018. Revision accepted: 8 October 2018.

ภาพอ้างอิง

https://www.carousell.sg/p/creat-andrographis-paniculata-seeds-pack-of-6-pods-142969730/

https://www.indiamart.com/proddetail/kalmegh-seeds-andrographis-paniculata-seeds-21787707897.html

http://www.qsbg.org/Database/plantdb/mdp/medicinal-specimen.asp?id=703

https://th.depositphotos.com/31701397/stock-photo-andrographis-paniculata-capsules.html

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s